U krijgt deze informatie omdat u van de uroloog te horen heeft gekregen dat er mogelijk sprake is van zaadbalkanker. Deze aandoening noemen we ook wel teelbalkanker of testiscarcinoom. Het is belangrijk dat de zaadbal op korte termijn verwijderd wordt. Dit is nodig om te kunnen onderzoeken wat de aard van deze tumor is.

Hieronder leest u wat zaadbalkanker is, waarom u op korte termijn geopereerd moet worden, welke onderzoeken of behandelingen nog meer nodig zijn en wat u kunt verwachten.

De zaadballen maken, samen met de penis en de prostaat, deel uit van de mannelijke geslachtsorganen. De zaadballen, ook wel teelballen of testikels of testes (testis = meervoud) genoemd, liggen in de balzak (scrotum). In deze balzak zitten twee gescheiden ruimtes. Hierin past aan elke kant één zaadbal met bijhorende bijbal. De zaadballen en bijballen zitten eigenlijk buiten het lichaam in de balzak.

De zaadballen produceren mannelijke hormonen en zaadcellen. De zaadcellen ontstaan in de zaadballen en rijpen in de bijbal. Bij een zaadlozing komen de zaadcellen samen met het zaadvocht dat in de prostaat wordt gemaakt. Samen wordt dit sperma genoemd. Bij een zaadlozing komt het sperma via de plasbuis naar buiten.

Zaadbalkanker is kanker van de zaadbal. Jaarlijks krijgen in Nederland ongeveer 900 mannen de diagnose zaadbalkanker. Meestal gaat het om jongens en mannen van 15 tot 40 jaar, maar het komt ook voor op andere leeftijden. Zaadbalkanker is de meest voorkomende vortm van kanker bij jonge mannen. In vergelijking met andere vormen van kanker, kan zaadbalkanker over het algemeen goed behandeld worden en kent een zeer hoog genezingspercentage met zeer goede overleving. Wanneer de ziekte op tijd wordt ontdekt, is de kans op genezing meer dan 99%. Daarom is zelfonderzoek belangrijk.

Mannen met zaadbalkanker hebben een grote kans op genezing. Bijna altijd zit de tumor in een van de zaadballen en kan de andere zaadbal worden behouden. Het verwijderen van één zaadbal heeft geen gevolgen voor de vruchtbaarheid. Een eventuele vervolgbehandeling met chemotherapie kan tot verminderde vruchtbaarheid leiden.

Over de oorzaken van het ontstaan van zaadbalkanker is weinig bekend. Experts vermoeden dat zaadbalkanker ontstaat door een combinatie van erfelijke en omgevingsfactoren. Meestal is de precieze oorzaak moeilijk te achterhalen. Dit zijn mogelijke risicofactoren:

• een zaadbal is niet ingedaald in de puberteit;
• een eerdere behandeling tegen zaadbalkanker.
• langdurig gebruik van wiet en/of hasj;
• zaadbalkanker in de familie;
• eerdere vruchtbaarheidsproblemen.

Zaadbalkanker kunt u vaak zelf ontdekken. U voelt dat de bal groter is. Soms voelt u knobbel(s) in de zaadbal. Deze kunnen pijnlijk zijn, maar dat hoeft niet.

Andere symptomen zijn:

• een dof, zwaar gevoel in de onderbuik, achter de balzak of in de balzak;
• vermoeidheid zonder aanwijsbare reden;
• minder zin in seks.

Sommige mannen hebben klachten door uitzaaiingen van zaadbalkanker:

• buik- of rugpijn
• een zwelling van de borstklier of rond de tepel
• kortademigheid
• pijn op de borst
• hoesten en bloed opspugen.

Ga bij veranderingen aan de zaadballen meteen naar de huisarts.

Er zijn verschillende vormen van kwaadaardige aandoeningen (kanker) van de zaadbal.

Kiemceltumoren

Zaadbalkanker ontstaat in ongeveer 95% van de gevallen in de kiemcellen, de cellen die het zaad produceren. Er zijn drie typen kiemceltumoren:

• seminomen
• non-seminomen
• combinaties van een seminoom en een non-seminoom.

Het grote verschil tussen seminomen en non-seminomen is de soort cellen waaruit ze ontstaan. Seminomen ontstaan uit primitieve kiemcellen die zich normaal gesproken ontwikkelen tot geslachtscellen. Non-seminomen ontstaan uit pluripotente embryonale cellen die ervoor zorgen dat er een embryo kan gaan groeien. Vervolgens kunnen de non-seminomen weer verdeeld worden in verschillende types, namelijk; teratomen, teratocarcinomen, embryonaalcelcarcinomen en choriocarcinomen. Nog een belangrijk verschil is dat de non-seminomen de tumormerker AFP produceren. Dit kan helpen bij het stellen van een diagnose.

Lymfomen

Deze ontstaan uit bloedcellen.

Sertoli- en Leydigceltumoren

Deze tumoren ontstaan uit de zogenaamde ondersteunende cellen van de zaadbal.

Als de huisarts de klachten en lichamelijke verandering verdacht vindt, verwijst deze u door naar een uroloog. De uroloog kan onderstaande onderzoeken doen om een diagnose te stellen.

Om te kijken of u zaadbalkanker heeft, krijgt u een lichamelijk onderzoek. Voor de diagnose heeft de arts verder nog een bloedonderzoek en een echografie nodig.

Weefselonderzoek en operatie

Wijzen de uitkomsten van het bloedonderzoek en de echografie op zaadbalkanker? Dan volgt een operatie aan de zaadbal. De operatie wordt zo snel mogelijk ingepland.

Tijdens de operatie verwijdert de uroloog de zaadbal, bijbal en zaadstreng via de lies. Daarna onderzoekt de patholoog het weggenomen weefsel onder de microscoop.

CT-scan

Met een CT-scan van de buik en longen kan de arts zien of er uitzaaiingen zijn.

Wanneer de arts vermoedt dat er uitzaaiingen in de hersenen zitten, krijgt u ook een CT-scan van de hersenen. Bij twijfel kan de arts ook nog een MRI-scan laten maken van de hersenen. Uitzaaiingen in de hersenen zijn heel zeldzaam.

De behandeling van zaadbalkanker begint altijd met het verwijderen van de zaadbal (orchidectomie) waarin een afwijking is gezien. Dit gebeurt tijdens een operatie. Het is belangrijk dat de operatie zo snel mogelijk gebeurt.

Heeft u een kinderwens? Bespreek dit dan meteen met de arts. U kunt dan vóór de operatie sperma in laten vriezen.

Na de operatie en definitieve diagnose overlegt de uroloog met u over een eventuele vervolgbehandeling. Welke behandeling u krijgt, hangt af van het stadium van de ziekte en van de soort tumor.

Dit zijn mogelijke vervolgbehandelingen:

• actief volgen
• bestraling
• chemotherapie
• lymfeklieroperatie

U kunt ook een combinatie van deze behandelingen krijgen. De uroloog bespreekt met u welke behandeling voor u het beste is. Als dat nodig is, verwijst de arts u door naar de oncoloog.

De meeste patiënten met zaadbalkanker kunnen genezen. Ook als er uitzaaiingen zijn.

De behandeling van teelbalkanker kan leiden tot verminderde vruchtbaarheid of zelfs onvruchtbaarheid. Onvruchtbaarheid door de behandeling is soms tijdelijk (tot 1 jaar na de behandeling) en soms voor altijd. In principe bent u na het verwijderen van een zaadbal of teelbal nog vruchtbaar. Andere behandelingen, zoals chemotherapie en/of bestraling, kunnen er wel alsnog toe leiden dat u minder vruchtbaar of onvruchtbaar wordt.

Sperma invriezen

Wanneer u later nog kinderen wilt, is het mogelijk om sperma in te laten vriezen. Bespreek dit vóór de operatie (orchidectomie) met uw behandelend arts.

Invriezen heeft alleen zin wanneer de zaadcellen voldoende actief zijn. Dat controleert men vooraf in het laboratorium. De arts kan u meer vertellen over de gang van zaken.

De prognose bij zaadbalkanker is meestal erg goed. De prognose hangt af van het soort zaadbalkanker, het stadium van de ziekte en de hoogte van de tumormarkers in het bloed.

De Europese richtlijn maakt een verdeling in 3 groepen: goed, gemiddeld en slecht. De meeste patiënten vallen in de goede prognosegroep. Van de patiënten uit deze groep is ongeveer 92% na 5 jaar nog in leven. Bij de groep met een gemiddelde prognose is dat ongeveer 80% en bij de slechte prognose ongeveer 50%.

Seminomen kennen alleen een goede en gemiddelde prognosegroep.

Heeft u naar aanleiding van deze informatie nog vragen of opmerkingen? Neemt u dan contact op met de uroloog of de oncologieverpleegkundige van de polikliniek Urologie. Zij zijn bereikbaar:

• van maandag tot en met vrijdag
• van 8.00 uur tot 16.30 uur
• telefoon: (070) 210 6482

Meer informatie kunt u vinden op deze websites:

• www.allesoverurologie.nl
• www.zaadbalkanker.nl
• www.kanker.nl